تابع LookUp Value 

این تابع مقداری را بر اساس یک ارتباط از نتیجه جستجو بر میگرداند

(<LOOKUPVALUE( <result_columnName>, <search_columnName>, <search_value

خروجی این تابع یک Table  است

result_columnName : مقداری است که در نتیجه این جستجو باید برگردانده شود

search_columnName:فیلد ارتباطی است فیلدی است که جستجو بر اساس آن انجام میشود

search_value : مقدار ورودی برای جستجو است

مثال ۱ : جستجو در همان جدول

تشکیل  درخت چارت سازمانی

Level1 = LOOKUPVALUE(ParentChild[Name],ParentChild[code], (PATHITEM(ParentChild[Tree],1,1)

Level2 = LOOKUPVALUE(ParentChild[Name],ParentChild[code], PATHITEM(ParentChild[Tree],2,1))

Level3 = LOOKUPVALUE(ParentChild[Name],ParentChild[code], PATHITEM(ParentChild[Tree],3,1))

تابع PathItem  این تابع مقادیردر سطح مورد نظر بر میگرداند مثال مقادیر سطح ۱ از یک درختواره را بر میگرداند

(<PATHITEM(<path>, <position>, <type 

ورودی  path این تابع یک درخت است

ورودی position سطح مورد نظر را معین می نماید

ورودی type  وابسته به نوع داده در این درخت دارد اگر درخت از نوع رشته باشد ۰ و اگر از نوع عد باشد ۱ را به عنوان ورودی میگیرد و خروجی این تابع یک تک مقدار است

مثال : در مثال داده ایی بخش اول توابع پدر فرزندی یک داده از چارت سازمانی یک سازمان را بررسی کردیم در همین مثال اگر بخواهیم سطح ۱ در این درختواره را بدست بیاوریم می نویسیم :

(Level1 = PATHITEM(ParentChild[Tree],1,1

خروجی این تابع سطح ۱ این درختواره است مانند

تابع PATHLENGTH

تابع PATHLENGTH

(PATHLENGTH(Path

همانطور که ملاحظه می نمائید ورودی این تابع یک درخت است و خروجی این تابع عمق درخت  را برمی گرداند

مثال :

([pathLenght = PATHLENGTH(ParentChild[Tree

تابع PATHITEMREVERSE

تابع PATHITEMREVERSE

این تابع مقدار دادهایی درخت را از برگ به سمت ریشه (از راست به چپ ) در سطح کورد نظر را بر میگرداند

(<PATHITEMREVERSE(<path>, <position>, <type

ورودی  path این تابع یک درخت است

ورودی position سطح مورد نظر را معین می نماید

ورودی type  وابسته به نوع داده در این درخت دارد اگر درخت از نوع رشته باشد ۰ و اگر از نوع عد باشد ۱ را به عنوان ورودی میگیرد و خروجی این تابع یک تک مقدار اس

مثال :

(PATHITEMREVERSE = PATHITEMREVERSE(ParentChild[Tree],2,INTEGER

در ادامه آموزش DAX  به مبحث پدر فرزندی (Parent Child) می پردازیم

همه ما درداده های خود نمونه دادهایی مانند چارت سازمانی ، نمودار کارمندان ، درخت واره حسابداری و … را داریم

برای پیاده سازی داشبورد های اطلاعاتی نیاز داریم تا این روابط را مصور کنیم

اولین تابعی که با آن آشنا میشویم تابع Path  است

(<PATH(<ID_columnName>, <parent_columnName

خروجی این تابع یک درخت است .

این داده را در نظر بگیرید می خواهیم در این داده روابط و درختواره مورد نظر را داشته باشیم .بنابر این می نویسیم :

(Tree = Path(code,Parent

خروجی مانند شکل زیر است :

تابع بعدی تابع PATHCONTAINS   است  خروجی این تابع درست یا غلط false/true  است

(<PATHCONTAINS(<path>, <item

ورودی این تابع یک درخت است و یک عبارت

عملکرد این تابع وجود یک مورد را درون درخت بررسی می نماید

مثال :

(“PATHCONTAINS = PATHCONTAINS(Sheet1[Tree],”20

خروجی

تابع Count  تابعی برای شمارش تعداد است , در DAX توابع مختلفی برای  Count  وجود دارد .

1. Count
2. Count X
3. CountRows
4. DistinctCount

بسیار اتفاق می افتد که در اطلاعات آماری بخواهیم تعداد کالای فروش رفته ، کالای پرفروش ،تعداد مشتریانی که یک ویژگی خاص را دارا می باشند و … را محاسبه کنیم تابعی که در این موارد به کار می آید توابع دسته Count  می باشند

Count

 برای نمایش به کار می آید

(COUNT( column

مثال :

تعداد مشتریان

(Count(Customer_ID

countX

این تابع جز توابع iterator  دار است .این تابع عمل تعداد گیری را با یک شرط یا گذاره انجام می دهد

(COUNTX( table , expression 

مثال :

 مخواهیم تعداد مشتریانی را بدست آوریم که دارای مدرک کارشناسی هستند

([Countx(Filter (Customer,Customer_Edu=’BSC’),Customer[Customer_Id

CountRows

این تابع تعداد سطر ها را بر میگرداند

(COUNTROWS( table DistinctCount

این تابع ، می تواند عمل تعداد گیری را انجام دهد ولی در این تعداد گیری از سطر های تکراری صرف نظر کند .  در صورتی که مقداری را نیابد Blank  بر میگرداند

(DISTINCTCOUNT( column 

مثال

([DISTINCTCOUNT ( Sales[ProductKey

Round

RoundUp

RoundDown

 تابع Round:

(<ROUND(<number>, <num_digits

Number : عددی است که می خواهیم آن عدد را Round  کنیم

num_digits : می تواند ۳ حالت داشته باشد که در جدول زیر به آن می دازیم

مثال ۱: round (173.6382334344,1) —————- 173.60

مثال ۲ : round (173.6382334344,2) —————- 173.64

مثال ۳: round (173.6382334344,0) —————- 174.00

مثال۴: round (173.6382334344, -2) —————- 200.00

مثال ۵ : round (173.6382334344, -1) —————- 170.00

تابع round down مانند همین تابع است ولی فقط همیشه به پایین گرد میکند

تابع roundup مانند همین تابع است فقط همیشه به بالا گرد میکند

نکته : در استفاده از این تابع باید به Format این Measure توجه داشته باشیم

در این دسته توابع ، تابع SUM ,SUMX  را توضیح دادیم

در ادامه بحث توابع ریاضی به تابع پر کاربرد DIVIDE  می پردازیم

از تابع DIVIDE برای تقسیم دو عدد یا دو مقدار استفاده میشود .خرجی این تابع یک مقدار است

([<DIVIDE(<numerator>, <denominator> [,<alternateresult

 Numerator: صورت تقسیم

Denominator: مخرج تقسیم

یکی از مواردی که همیشه در تقسیم باید مورد توجه قرار دهیم تقسیم بر ۰ است این تابع به خوبی می تواند این مورد خطا را Handel نماید

Alternateresult : مقدار خروجی در صورت ای که تقسیم بر ۰ اتفاق بیفتد این بخش اختیاری است

مثال :

(DIVIDE(10,2

خروجی این تابع ۵ است

(DIVIDE(10,0

خروجی این تابع Blank است

(DIVIDE(10,0,1

خروجی این تابع ۱ است

توابع مثلثاتی که در این دسته قرار دارند شامل دسته زیر هستند

>تابع SUM  حاصل جمع را به صورت ستونی محاسبه می نماید 

به راحتی میتوان گفت یکی از پرکاربرد ترین توابع در Dax  هستند.همانطور که از اسم این دو تابع پیداست این دو تابع در دسته توابع ریاضی (Math & Trig Function ) قرار دارند ولی تابع Sum  جز توابع Aggregation  ها و تابع SUMX جز توابع  iterator ها محسوب میشوند.

SUM(<column>)

تابع SUM  حاصل جمع را به صورت ستونی محاسبه می نماید 

(<SUMX(<table>, <expression

تابع SUMX  حاصل جمع را به صورت سطر به سطر و روی بیش از یک ستون انجام می دهد

شاید با یک مثال بهتر بتوان تفاوت این دو تابع را شرح داد

نمونه داده زیر را در نظر بگیرید:

مثال ۱ : می خواهیم مجموع فروش را از جدول FactInternetSale بانک اطلاعاتی AdventureWorksDW2014 بدست آوریم

می خواهیم مجموع فروش را محاسبه کنیم بنابر این می نویسیم

([sum(FactInternetSales[SalesAmount

مثال ۲: می خواهیم در همین جدول مجموع سود را محاسبه نماییم بنابراین می نویسیم :

(هزینه – فروش) مجموع = سود

A: نام قلم آماری یه نام دلخواه

B:نشانگری است به معنای شروع فرمول نویسی

C : هر تابع DAX دلخواه

D: نام جدول به همراه ستون ای از آن جدول  درون پرانتز

E: نام جدول دلخواه  

F : ستون مورد نظر درون براکت

نکته باید توجه داشته باشیم اگر در نام جدول از کاراکتر های خاص مانند Space  استفاده شده باشد باید نام جدول را به این  صورت  ‘ Table’ نوشت مانند Dim Customer در فرمول نویسی می نویسیم  ‘ Dim Customer’

انواع داده در DAX

Number

Boolean

String

DateTime

Currency

 انواع عملگر ها

عملگر های ریاضی و متنی

عملگر های مقایسه ای

عملگر های منطقی

اولویت عملگر ها

اطلاعات یک مدل داده ای میتواند از منابع مختلفی مانند وب سرویس , فایل اکسل , بانک اطلاعاتی و … تامین شود و در کنار یکدیگر داخل جدولها قرار گیرند.
همه جداول DataModel الزاما باهم ارتباط ندارند و با توجه به اطلاعات داخل آنها برخی جداول با هم ارتباط دارند و برخی ندارند.
جدول ساختاری  دو بعدی دارد مانند فایل اکسل و حاوی تعدادی سطر و ستون است.
کوئری ها و فرمول هایی که با DAX نوشته میشوند هم جزئی از مدل داده ای هستند.

توجه داشته باشید :
– اگر به روش Live Connection به SSAS Tabular یا SSAS Multi Dimensional متصل میشوید, امکان تعریف دیتامدل در Power BI Desktop وجود ندارد و باید طراحی مدل داده ای را در نرم افزار SSDT انجام دهید
– اگر به روش Direct Query به بانک اطلاعاتی متصل میشوید و یا به روش import اطلاعات را وارد power bi میکنید , میتوانید طراحی دیتامدل را داخل power bi desktop انجام دهید.

اجزاء یک مدل داده ای Data Model:

داده (DATA)

اولین قدم در طراحی مدل داده ای ورود import اطلاعات است.این اطلاعات میتوانند از منابع مختلفی و متفاوتی وارد شوند و پس از ورود داخل ساختارهای دوبعدی جدول ذخیره خواهند شد.
اگر داده های ورودی نیازی به تغییر داشته باشند میتوانید به کمک power query تغییرات مد نظر را اعمال کنید تا اطلاعات با ساختار و فرمت مد نظر شما وارد مدل داده ای شوند.
نکته : اگر به روش Direct Query اطلاعات

جداول (Table )

جدول ساختاری دو بعدی شامل تعدادی سطر و ستون است مانند شیت های اکسل .
از جدول برای نگهداری اطلاعات یا نتیجه ستونهای محاسباتی Calculated Column که با DAX ایجاد شده است, استفاده میشود.
برخی جداول ممکن است از نوع جدول محاسباتی Calculated Table باشند. جدول محاسباتی با اجرای دستورات DAX ایجاد میشوند و منبع اطلاعاتی آنها اطلاعات سایر جداول مدل داده ای میتواند باشد. مثل جدول محاسباتی که خلاصه فروش به تفکیک سال را دارد.
در درسهای بعدی نحوه ساخت جدول محاسباتی را یاد میگیرید.

ستون (Columns)

هر جدول می توند شامل چندین ستون باشد . به ستون , فیلد Field هم گفته میشود .
هر ستون میتواند بخشی از اطلاعات در مورد موجودیت مدنظر را بیان کنید. مثل در جدول مشتری که اطلاعات موجودیت مشتری را ذخیره میکنیم , ممکن است ۳ ستون نام مشتری , شهر و مدرک تحصیلی را داشته باشیم اما اگر یک ستون دیگر بنام تعداد فرزند را هم اضافه کنیم در اصل توان تحلیلی گزارشات را افزایش داده ایم و میتوانیم گزارشاتی بر مبنای تعداد فرزندان مشتری داشته باشیم. پس ستونهای بیشتر به ما کمک میکنند که گزارشات غنی تری داشته باشیم اما فراموش نکنید که ورود اطلاعات ستونهایی که آنها را نیاز نداریم باعث افزایش حجم مدل داده ای و کاهش سرعت آن خواهد شد. پس همیشه در مورد انتخاب ستونها دقت کنید.

رابطه (Relation )

جداول مدل داده ای از طریق رابطه بین شان میتوانند با هم ارتباط برقرار کنند و این ارتباط در بحث فیلترینگ اطلاعات بسیار اهمیت دارد. اگر رابطه ها را اشتباه تعریف کنید , گزارشات هم غلط خواهند بود و باید ارتباط ها در مدل داده ای خیلی با دقت طراحی شوند.
بر خلاف بانک های رابطه ای که از رابطه برای بحث نرمالسازی استفاده میشوند در power bi رابطه ها برای فیلترینگ اطلاعات و محاسبات DAX کاربرد دارند.

فرمول محاسباتی – میژر (Measure)

A Measure is a DAX Calculation that returns a Single Value that can be used in visuals in reports or as a part of calculations in other mesures.

Measure را میتوان به چندین کلمه ترجمه کرد . اما من همیشه ترجیح میدهم از همان کلمه میژر استفاده کنم. اما در متون ترجمه شده ممکن است با کلماتی مانند سنجه یا قلم آماری هم برخورد کنید.
میژر در اصل یک فرمول نوشته به زبان DAX میباشد که یک مقدار تولید میکند. دقت کنید نتیجه میژر یک مقدار مشخص است که میتواند مقداری عددی یا غیر عددی باشد.

نکته مهم این است که نتیجه میژر را در Model View یا Data View نمیتوانید ببینید و نتیجه آن فقط در Report View یا وقتی بر روی یک visual قرار میدهید , محاسبه و نمایش داده میشود.
همچنین از نتیجه یک میژر میتوانید در ساخت میژرهای دیگه هم استفاده کنید

سلسله مراتب (Hierarchies)

به گروهی از اطلاعات که با هم ارتباط معنایی به صورت سطح بندی شده دارند اطلاق میشود مثال سلسه مراتب زمان : سال – ماه – روز  یا مکان : کشور-استان-شهر
از هایراکی برای ایجاد گزارشات بصورت چند سطحی با قابلیت Drill down – Drill up استفاده میشود. مثلا ابتدا میتوانید فروش به تفکیک سال را ببینید و بعد وارد سطح بعدی شوید و فروش به تفکیک ماه را ببینید.

در Power BI امکانات خوبی برای نمایش گزارشات با ویژوال متفاوت وجود دارد که میتوانید از آنها برای نمایش هرچه بهتر اطلاعات استفاده کنید. اما برای اینکه گزارشها موثرتر باشد و تحلیل بهتر و پیچیده تری بر روی اطلاعات داشته باشید بایستی از زبان DAX استفاده کنید.

اگر از زبان dax استفاده نکنید گزارش‌های خیلی ساده‌ای مثل جمع فروش به تفکیک ماه , سال , گروه کالا و … خواهید داشت.
اما با کمک DAX میتوانید رشد ماهانه و سالانه فروش به تفکیک ماه و سال را حساب کنید و یا نسبت مرجوعی به فروش یا میانگین مدت وصول بدهی و خیلی از شاخص های مهم کسب و کار یا همان KPI ها را پیاده سازی کنید

در واقع هدف اصلی ما از راه اندازی سیستم BI و داشبوردهای مدیریتی نمایش این شاخص ها میباشد تا بدانیم وضعیت مان چگونه است و نمایش گزارشات ساده هیچگاه نمیتواند تاثیرگزار باشد. پس اگر میخواهید در Power BI حرفه ای شوید و گزارشات تاثیرگزار و مفیدی برای کارفرما طراحی کنید باید زبان DAX را یاد بگیرید

DAX مخفف عبارت Data Analysis Expressions است .DAX  هم زبان کوئری نویسی و هم زبانی تابعی هست . برای نخستین بار به صورت یک Add In    به Microsoft Excel 2010  اضافه شد .
مهمترین هدف DAX کمک به سازماندهی اطلاعات ، تجزیه و تحلیل،درک بهتر اطلاعات برای تجزیه, تحلیل و ارائه گزارشات مطلوب تر است .
زبان DAX را علاوه بر PowerBI میتوانید در Excel Power Pivot و SSAS Tabular هم استفاده کنید.
فقط به یک نکته مهم توجه کنید که ماکروسافت گاهی در نسخه های جدید Power BI Desktop که منتشر میکند توابع جدیدی را برای زبان DAX معرفی میکند اما باید حواستان باشد که این توابع جدید در Excel Power Pivot و SSAS Tabular ناشناخته هستند و در آن محیط ها نمیتوانید از این توابع جدید استفاده کنید.

اشتباه نکنید , زبان DAX یک زبان برنامه نویسی نیست یعنی شما نمیتوانید با زبان DAX اپلیکیشن و یا وبسایت طراحی کنید .
DAX برای بهبود مدل سازی داده ها ، افزایش قدرت تحلیل و گزارش گیری داده ها طراحی شده است .این زبان، دائما در حال بروزرسانی و توسعه است

DAX is a functional language, which means the full executed code is contained inside a function.

DAX  زبانی است که برای رسیدن به نتیجه باید از توابع آن استفاده کرد, بنابراین یک زبان مبتنی بر فراخوانی توابع یا Functional Language است که در ادامه با انواع توابع در این زبان آشنا خواهید شد .
توابع را میتوانید بصورت تو در تو فراخوانی کنید و از نتیجه اجرای یک تابع بعنوان ورودی یک تابع دیگر استفاده کنید.
در زبان DAX فقط میتوانید از توابع موجود استفاده کنید و برخلاف زبانهای برنامه نویسی مثل سی شارپ نمیتوانید خودتان تابعی را تعریف و فراخوانی کنید

انواع توابع در زبان DAX :

ریاضیات (math trig)

زمان (Date Time)

فیلتر(Filter)

آماری(statistical)

اطلاعاتی (Info)

متنی (Text)

منطقی (Logical)

پدر فرزندی (Parent Child)

اگر یادتان باشد قبلا هم گفته بودم که در هیچ یک از بخش های Power BI نمیتوانید تغییری در منبع اصلی اطلاعات Data Source اعمال کنید . مثل اگر شما اطلاعات را از فایل اکسل یا یک بانک اطلاعاتی میخوانید , نمیتوانید سطر و ستونهای آن فایل اکسل یا جداول بانک اطلاعاتی را حذف و ویرایش و … کنید و فقط میتوانید بعد از اینکه اطلاعات را داخل Power bi به روش import وارد کردید , داخل Data model آنها را دستکاری کنید که باز هم تغییری به منبع اطلاعات اعمال نمی شود

برخلاف T-SQL در زبان DAX مفاهیمی مثل insert , delete , update برای دستکاری اطلاعات وجود ندارد. پس ما در زبان DAX فقط میتوانیم اطلاعات را بخوانیم , تحلیل کنیم و نتیجه را برگردانیم.
فرض کنید که در زبان DAX فقط میتوانیم Select انجام دهیم.
در SSAS Tabular و Excel Power Pivot هم روال کار به همین گونه است و شما نمیتوانید اطلاعات موجود در منبع اصلی اطلاعات Data Source را تغییر دهید و دستکاری کنید

قبل شروع به کار و نوشتن فرمولها با DAX باید مطمئن شویم که یک مدل داده‌ایی (Data Model) درست و استاندارد داریم.  اگر Data Model را اشتباه طراحی کنید , نمایش اطلاعات بر روی ویژوالها و همچنین نتیجه فرمولهای DAX اشتباه خواهد بود. پس بسیار مهم هست که قبل از هر کاری در Power BI ابتدا دیتا مدل را بدرستی طراحی کنیم .
در درس بعدی به بررسی Data model میپردازیم